Wanneer moet ik een FIU-melding doen?

U bent verplicht een melding te doen bij FIU-Nederland zodra een transactie voldoet aan een objectieve indicator (bijvoorbeeld een contante transactie boven de € 10.000) of aan een subjectieve indicator, wat wil zeggen dat u zelf een vermoeden heeft van betrokkenheid bij witwassen of terrorismefinanciering. Voor makelaars is dit een van de meest praktische en tegelijk meest onderschatte verplichtingen uit de Wwft: waar de cliëntenonderzoeksplicht al bij de start van een dossier speelt, kan de meldplicht op elk moment in het proces alsnog ontstaan, ook bij een cliënt die u al jaren kent en eerder als laag risico heeft ingeschat.

Belangrijk om te beseffen is dat de meldplicht volledig losstaat van de vraag of de transactie uiteindelijk doorgaat. Ook een bod dat wordt ingetrokken, een koop die niet doorgaat omdat de financiering niet rondkomt, of een transactie die u zelf weigert te begeleiden, kan meldingsplichtig zijn zodra deze aan een indicator voldoet. De wetgever heeft de meldplicht bewust losgekoppeld van succesvolle afronding, omdat juist afgeketste transacties vaak interessante signalen bevatten voor de opsporing.

Objectieve versus subjectieve indicatoren: het verschil in de praktijk

Objectieve indicatoren zijn vooraf vastgelegde, harde triggers. Voor de makelaardij is de bekendste de contante transactie boven een drempelbedrag, maar er bestaan meer objectieve indicatoren, bijvoorbeeld gekoppeld aan transacties met bepaalde landen of specifieke betaalconstructies. Zodra een dossier aan zo'n indicator voldoet, is de meldplicht een automatisme: u hoeft niet zelf te beoordelen of er "echt iets aan de hand is".

Subjectieve indicatoren vragen wél om een eigen inschatting. Hier gaat het om gedrag en context die niet in een vaste regel te vangen zijn: een koper die ongebruikelijk gehaast is, een verkoopprijs die niet aansluit bij de getaxeerde waarde zonder aannemelijke verklaring, een financieringsbron die de cliënt niet wil toelichten, of een structuur met meerdere tussenpersonen zonder duidelijk zakelijk doel. Bij subjectieve indicatoren telt uw eigen vakkennis en ervaring als makelaar zwaar mee: u kent de markt, u weet wanneer iets "niet klopt". Twijfel bij uzelf is op zichzelf al voldoende basis voor een melding; u hoeft niet te wachten tot u zekerheid heeft.

Wat betekent "onverwijld" concreet voor uw kantoor

De wet spreekt van een onverwijlde melding. In de praktijk wordt dit uitgelegd als: zo snel mogelijk nadat u het ongebruikelijke karakter heeft geconstateerd, en in de regel binnen 14 dagen na die constatering. Bij situaties met een acuut risico (bijvoorbeeld een sterke aanwijzing voor terrorismefinanciering) geldt een kortere reactietijd. Belangrijk is het onderscheid tussen "de transactie vond plaats" en "u constateerde het ongebruikelijke karakter": de klok voor de 14 dagen start niet op de transactiedatum, maar op het moment dat u het patroon of de indicator daadwerkelijk herkent.

Een aparte categorie is de transactie die nog niet is uitgevoerd op het moment dat u het vermoeden krijgt. In dat geval moet u vóór uitvoering melden. Dit is voor makelaars relevanter dan het lijkt: denk aan het moment vlak voor de overdracht bij de notaris, wanneer u alsnog signalen ontvangt die niet eerder zichtbaar waren.

Waarom melden geen aangifte is en u beschermt, niet blootstelt

Veel makelaars aarzelen om te melden uit angst voor de relatie met de cliënt, of omdat ze denken dat een melding gelijkstaat aan het beschuldigen van iemand van een strafbaar feit. Dat beeld klopt niet. Een melding van een ongebruikelijke transactie (MOT) is geen aangifte, geen beschuldiging en leidt niet automatisch tot een strafrechtelijk onderzoek. Het is een administratieve, wettelijke plicht die op u als Wwft-instelling rust, ongeacht uw persoonlijke inschatting van de kans dat er daadwerkelijk iets illegaals speelt.

Sterker nog: de Wwft beschermt u expliciet tegen aansprakelijkheid wanneer u te goeder trouw meldt. Dit betekent dat u (mits u zorgvuldig en op basis van een redelijke inschatting heeft gehandeld) niet aansprakelijk gesteld kunt worden jegens uw cliënt voor eventuele schade die voortvloeit uit de melding, ook niet als achteraf blijkt dat er niets aan de hand was.

Voorbeeld uit de praktijk

Een makelaarskantoor in Rotterdam begeleidt de verkoop van een vrijstaande woning met een vraagprijs van € 875.000. De koper, een Nederlandse eenmanszaak die zich voordoet als investeringsvehikel, biedt de volledige koopsom in één keer, zonder financieringsvoorbehoud. Tijdens het cliëntenonderzoek blijkt dat de onderneming pas twee maanden eerder is opgericht en nauwelijks omzet heeft gedraaid. Wanneer de makelaar vraagt naar de herkomst van het aankoopbedrag, verwijst de koper naar "een lening van een zakenpartner in de Verenigde Arabische Emiraten", maar kan geen leningsovereenkomst of bankafschrift overleggen. De koper dringt bovendien meermaals aan op een snelle afronding van de transactie, nog vóór de gebruikelijke doorlooptijd bij de notaris.

Geen van deze feiten valt onder een harde, objectieve drempel zoals een contante betaling boven € 10.000: het gaat om een bancaire overboeking. Toch is hier sprake van een stapeling van subjectieve indicatoren: een kersvers bedrijf zonder aantoonbare middelen, een ongeloofwaardige of onvoldoende onderbouwde verklaring over de herkomst van gelden, en ongebruikelijke haast. De compliance-functionaris van het kantoor beoordeelt het dossier, legt de bevindingen vast en besluit tot een melding bij FIU-Nederland, nog vóórdat de overdracht bij de notaris plaatsvindt. De makelaar informeert de koper niet over deze stap: dat zou een overtreding van het tipping-off verbod zijn.

Checklist: wanneer meldt u bij FIU-Nederland

• Meld zodra een transactie voldoet aan een objectieve indicator, zoals een contante betaling boven het drempelbedrag.
• Meld ook bij een subjectief vermoeden: gedrag, verklaringen of een structuur die niet aansluiten bij het profiel van de cliënt zijn op zichzelf voldoende basis.
• Reken vanaf het moment van constatering, niet vanaf de transactiedatum: onverwijld betekent doorgaans binnen 14 dagen.
• Meld vóór uitvoering wanneer een transactie nog niet heeft plaatsgevonden op het moment dat het vermoeden ontstaat.
• Documenteer uw afweging altijd, ook als u uiteindelijk niet meldt.
• Onthoud dat een melding geen aangifte is en u niet blootstelt aan aansprakelijkheid wanneer u te goeder trouw handelt.
• Bespreek twijfelgevallen intern met uw compliance-functionaris in plaats van zelf te besluiten om niet te melden: bij twijfel is overleg altijd de veiligere route.