Wat is een PEP (politiek prominent persoon)?

Een PEP is een persoon die een prominente publieke functie bekleedt of recent heeft bekleed, plus diens directe familieleden en bekende naaste geassocieerden. Voor makelaars is dit een van de belangrijkste risico-indicatoren binnen de Wwft: zodra een cliënt of UBO als PEP kwalificeert, verandert de aard van uw cliëntenonderzoek fundamenteel. U mag de transactie nog steeds begeleiden, maar u moet aantoonbaar meer moeite doen om te begrijpen wie u voor zich heeft en waar het geld vandaan komt.

De achterliggende gedachte is niet dat politici of hoge ambtenaren per definitie crimineel zijn. De gedachte is dat mensen met veel publieke macht, invloed of toegang tot overheidsmiddelen een verhoogd risico lopen om betrokken te raken bij corruptie, omkoping of belangenverstrengeling, en dat vastgoed wereldwijd een populaire manier is om illegaal verkregen vermogen wit te wassen. Een politiefunctionaris uit het buitenland, een burgemeester, een topambtenaar bij een ministerie: het zijn allemaal posities waarbij de verleiding om publieke middelen te misbruiken reëel is, en waarbij een dure woning in Nederland een aantrekkelijke bestemming kan zijn voor dat vermogen.

Wie valt er precies onder de PEP-definitie

De Wwft hanteert een brede definitie. Het gaat om personen die een prominente publieke functie bekleden of het afgelopen jaar hebben bekleed, zoals staatshoofden, regeringsleiders, ministers en staatssecretarissen, leden van het parlement, leden van hooggerechtshoven en andere hoge rechterlijke instanties waarvan de beslissingen niet of nauwelijks vatbaar zijn voor verder beroep, leden van rekenkamers of van directies van centrale banken, hoge militaire functionarissen, leden van bestuurs-, leidinggevende of toezichthoudende organen van staatsbedrijven, en bestuurders van internationale organisaties zoals de Verenigde Naties, de Europese Unie of de NAVO.

Het maakt daarbij niet uit of de functie in Nederland of in het buitenland wordt of werd bekleed. Sterker nog, in de praktijk komt een aanzienlijk deel van de PEP-hits bij makelaars uit het buitenland: een geëmigreerde oud-minister, een familielid van een buitenlandse gouverneur, of een zakenpartner van een voormalig staatshoofd die in Nederland een woning of bedrijfspand koopt.

Naast de functionaris zelf vallen ook diens directe familieleden onder de definitie: de partner, ouders, kinderen en hun partners, en schoonkinderen. Dit is een bewuste keuze van de wetgever, omdat vermogen dat via corruptie is verkregen vaak op naam van een familielid wordt gezet om de link met de PEP te verhullen. Daarnaast vallen ook bekende naaste geassocieerden onder de definitie: personen die zakelijk nauw verbonden zijn met de PEP, bijvoorbeeld als mede-UBO van dezelfde rechtspersoon.

Hoe lang de status blijft gelden

Een belangrijk punt waar makelaars vaak over struikelen: PEP-status stopt niet automatisch zodra iemand aftreedt of met pensioen gaat. De Wwft schrijft voor dat iemand ten minste 12 maanden na het beëindigen van de functie nog als PEP wordt beschouwd. Pas na die termijn mag u, op basis van een eigen risicobeoordeling, concluderen dat het verhoogde risico is afgenomen. Bij mensen die zeer prominent waren (een oud-president, een voormalig minister van een ministerie met veel invloed op overheidsuitgaven) kan het verstandig zijn om iemand nog jarenlang als verhoogd risico te blijven behandelen, ook na het verstrijken van die 12 maanden. Netwerk, bekendheid en informele invloed verdwijnen immers niet op de dag dat iemand aftreedt.

Wat de PEP-status in de praktijk betekent

Een PEP-relatie is niet verboden en u hoeft een dergelijke cliënt niet te weigeren. Wel treden er drie aanvullende verplichtingen in werking zodra u vaststelt dat u met een PEP, een familielid van een PEP of een naaste geassocieerde te maken heeft.

Ten eerste moet u verscherpt cliëntenonderzoek uitvoeren, ook wel Enhanced Due Diligence (EDD) genoemd. Dit betekent dat u niet volstaat met de gebruikelijke identiteitscontrole en UBO-vaststelling, maar ook onderzoek doet naar de herkomst van het vermogen en de herkomst van de specifieke middelen die voor de transactie worden gebruikt. Waar komt het aankoopbedrag vandaan: spaargeld, salaris, verkoop van een ander onroerend goed, een lening, een erfenis? Bij een PEP moet u dit met meer diepgang onderbouwen dan bij een reguliere cliënt, en het is niet voldoende om een verklaring van de cliënt zelf te noteren: u zoekt naar onderliggende documentatie zoals bankafschriften, jaarrekeningen of eigendomsbewijzen.

Ten tweede is goedkeuring door senior management verplicht voordat u de zakelijke relatie aangaat of voortzet. Dit hoeft niet per se de directeur van het kantoor te zijn, maar wel iemand met voldoende senioriteit en bevoegdheid om een weloverwogen risicobeoordeling te maken en deze te autoriseren. Deze goedkeuring moet u vastleggen in het dossier.

Ten derde geldt zwaardere doorlopende monitoring. U houdt de relatie en de transactie gedurende het hele traject nauwlettender in de gaten dan bij een regulier dossier, en u screent vaker en grondiger op wijzigingen in de situatie van de cliënt.

Voorbeeld uit de praktijk

Een makelaarskantoor in Amsterdam wordt benaderd door een koper die een grachtenpand van 2,4 miljoen euro wil aankopen. Bij de identiteitscontrole en UBO-check blijkt dat de koper de schoonzoon is van een voormalig minister van Infrastructuur uit een Midden-Amerikaans land, die twee jaar geleden is afgetreden. De koper zelf heeft geen publieke functie en werkt als zelfstandig ondernemer in de logistieke sector.

Omdat de schoonzoon onder de familie-definitie van een PEP valt (de minister is minder dan 12 maanden geleden nog niet lang genoeg uit functie, en gezien de aard van de vorige functie kiest het kantoor er bovendien voor het risico ruimer te beoordelen), classificeert het kantoor het dossier als PEP-gerelateerd. De compliance officer van het kantoor vraagt vervolgens de gebruikelijke identiteitsdocumenten en het bewijs van eigen vermogen op, plus een onderbouwing van de bedrijfsinkomsten van de koper over de afgelopen vijf jaar, een verklaring over eventuele financiële banden met de schoonvader, en bankafschriften waaruit blijkt dat het aankoopbedrag is opgebouwd uit reguliere bedrijfswinsten en niet via een plotselinge grote overboeking vanuit het land van herkomst.

Nadat dit onderzoek is afgerond en er geen rode vlaggen naar voren komen (de inkomsten zijn consistent en verklaarbaar, er is geen directe financiële stroom van de voormalige minister naar de koper) legt de compliance officer het dossier voor aan de kantoordirecteur ter goedkeuring. Deze autoriseert de relatie, met de aantekening dat de transactie na afronding nog twaalf maanden extra gevolgd wordt binnen de doorlopende monitoring, gezien de PEP-connectie via de schoonvader. Het hele traject, inclusief de overwegingen en de goedkeuring, wordt vastgelegd in het cliëntdossier zodat de toezichthouder bij een controle kan zien hoe en waarom deze beslissing is genomen.

In het kort

Een PEP is iemand met een prominente publieke functie, in Nederland of daarbuiten, plus diens directe familie en bekende naaste geassocieerden.
De status blijft minimaal 12 maanden gelden na het einde van de functie, en vaak langer bij hoog risico of hoge prominentie.
Een PEP-relatie is toegestaan, maar vereist verscherpt cliëntenonderzoek (EDD), goedkeuring door senior management en zwaardere doorlopende monitoring.
Onderzoek bij EDD altijd de herkomst van het vermogen én de herkomst van de specifieke transactiemiddelen, onderbouwd met documentatie.
Leg de risicobeoordeling en de goedkeuring van senior management altijd schriftelijk vast in het dossier.
Vergeet niet dat ook mede-UBO's en bekende zakenpartners van een PEP onder de verscherpte eisen kunnen vallen.